- Gliw albo Gliwa – to imię osobowe, które występowało na terenie Śląska w średniowieczu. W tym przypadku Gliwice posiadają nazwę patronimiczną utworzoną od imienia właściciela ziemi lub jej dzierżawcy, względnie założyciela, zasadźcy Gliwic.
- Gliw – w językach słowiańskich oznacza często teren gliniasty, obszar podmokły, wilgotny. Ciekawostką jest fakt, że w językach słoweńskim, chorwackim i serbskim termin glive / gljive oznacza grzyby, zaś gljivice – małe grzybki. Według tej wykładni nazwa Gliwic jest nazwą topograficzną, utworzoną od właściwości obszaru na którym założono miasto.
Jedna i druga teza ma swoich zwolenników i przeciwników, choć językoznawcy raczej skłonni się przychylać się do drugiej, topograficznej wykładni. W wielu opracowaniach niemieckich można się jeszcze spotkać z tezą wcześniejszą, powielaną bezpośrednio od Beno Nietschego.
Kolejowy
Początki kolei żelaznych w Gliwicach sięgają I połowy XIX wieku. 3 października 1846 roku uruchomiono 64 km, w większości 2-torową, linię kolejową Katowice-Gliwice-Kędzierzyn Koźle.
Architektura
Budynki
Fontanny, pomniki, rzeźby
Miejsca
Inne obiekty
Cmentarze
- Cmentarz Centralny – ul. Kozielska
- Cmentarz Lipowy – ul. Okrzei
- Cmentarz Starokozielski – ul. Kozielska
- Cmentarz św. Wojciecha – ul. św. Wojciecha, dzielnica Szobiszowice
- Cmentarz komunalny – ul. św. Jacka, dzielnica Ligota Zabrska
- Cmentarz komunalny – ul. Wrzosowa, dzielnica Łabedy
- Cmentarz parafialny – ul. Pszczyńska, dzielnica Trynek
- Cmentarz parafialny – ul. Dolnej Wsi, dzielnica Wójtowa Wieś
- Cmentarz parafialny – ul. Cmentarna, dzielnica Sośnica
- Cmentarz parafialny – ul. Snopowa, dzielnica Bojków
- Cmentarz wojenny żołnierzy Armii Czerwonej – ul. Sobieskiego
- Cmentarz wojenny żołnierzy francuskich – ul. Kozielska 29
- Cmentarz żydowski – ul. Poniatowskiego, dzielnica Zatorze
- Cmentarz Hutniczy
Muzea
Wspólnoty wyznaniowe
Buddyzm
Inne
Edukacja
W Gliwicach znajdują się liczne placówki oświatowe publiczne i niepubliczne:
W Gliwicach mieszczą się trzy placówki konsularne:
Transport
Drogowy
Gliwice leżą na skrzyżowaniu drogowych szlaków komunikacyjnych: wschód–zachód (autostrada A4), północ-południe (autostrada A1).
Kluby piłkarskie:
Sport
Kluby sportowe:
Miasto jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.
- Gliwice Śródmieście – otwarta w 1990 r. w celu zwiększenia dostępności transportu wąskotorowego. Obecnie jej resztki można zobaczyć schodząc w dół ul. Św. Katarzyny.
- Gliwice Trynek – działała oficjalnie w latach 1899-1994. Stacja posiadała między innymi: lokomotywownię, żuraw wodny, budynek stacyjny, magazyn i wagę wagonową. Stacja ta przez jakiś czas (lata przed II wojną światową) znajdowała się na zelektryfikowanym odcinku z Huty Gliwice do Kopalni Gliwice. Obecnie na terenie stacji znajduje się stacja benzynowa.
Obecnie Górnośląskie Koleje Wąskotorowe na terenie Gliwic w 90% nie istnieje. Został jedynie odcinek Paproć-Stanica przez Rudy Raciborskie. Ponadto tory prowadziły do Fabryki Lin i Drutów przy gliwickiej palmiarni.[]
Pozostałe:
Drogi Krajowe:
Gliwice
Państwo Polska Województwo śląskie Powiat miasto na prawach powiatu Aglomeracja konurbacja górnośląska Prawa miejskie 1276
Prezydent miasta Zygmunt Frankiewicz Powierzchnia 134,2
km² Wysokość 200–278 m
n.p.m. Ludność (31.12.2010)
•
liczba •
gęstość 195 472 ▼
1 456,6 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 44-100 do 44-164 Tablice rejestracyjne SG Położenie na mapie Polski
Gliwice 50°17′N 18°40′E / 50.283, 18.667Na mapach: 50°17′N 18°40′E / 50.283, 18.667
TERC (
TERYT) 2466011
SIMC 0940000
Hasło promocyjne: Stare miasto, nowy świat...
Urząd miejski ul. Zwycięstwa 21
44-100 Gliwice Multimedia w Wikimedia Commons Hasło
Gliwice w Wikisłowniku Strona internetowa
Gliwice (wymowa ?/i (śl. Glywicy, łac. Glivitium, niem. Gleiwitz, czes. Glivice albo Hlivice) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim, położone na Wyżynie Śląskiej, nad rzeką Kłodnicą.
- PA NOVA Gliwice – klub futsalowy, grający obecnie w I lidze piłki halowej, wielokrotny Mistrz Polski
- Radan Gliwice – klub futsalowy, grający obecnie w II lidze piłki halowej
- Tango Gliwice – założony w 1991 roku klub grający obecnie w III lidze piłki halowej
- Piąteczki G-ce – reprezentacja Gliwic w Futsalu Kobiet, grające w I Lidze Ogólnopolskiej w futsalu Kobiet – Liga powstała w 2007 r.
Kluby koszykarskie:
Autobusy
Przewoźnicy
Do największych przewoźników na terenie miasta należą:
Instytuty:
Drogi rowerowe
21 tras rowerowych o długości około 82 km. Miasto przygotowuje się od określenia Strategii Rowerowej dla miasta Gliwice.
Podział administracyjny
Dzielnice
W dniu 14 września 2006 roku Rada Miejska na wniosek Prezydenta miasta zadecydowała o nowym podziale administracyjnym miasta. Gliwice zostały podzielone na 18 dzielnic o statusie osiedli, jednak ta uchwała Rady Miasta nie weszła w życie, gdyż została zakwestionowana przez wojewodę śląskiego z powodów formalnych. W lipcu 2007 roku Rada Miejska podjęła decyzję o przeprowadzeniu społecznych konsultacji w sprawie nowego podziału miasta. W dniu 22 lutego 2008 roku weszły w życie uchwały Rady Miejskiej w sprawie utworzenia 20 dzielnic o statusie osiedli, które mają stanowić jednostki pomocnicze miasta.
Rozrywka
Kina
Teatry
Chóry
Miejsca
Festiwale
Rekreacja
Około 12% powierzchni Gliwic stanowią tereny rekreacyjne. Gliwice należą również do najbardziej "zielonych" miast w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym.
Na terenie miasta znajduje się węzeł autostradowy Gliwice – Sośnica łączący autostrady: A1, A4 oraz drogę krajową 44.
W mieście możliwy jest dostęp do wielu operatorów telewizji kablowej.
Geografia
Położenie
Miasto Gliwice jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), na Wyżynie Katowickiej nad rzeką Kłodnicą.
Drogi Europejskie:
Prasa lokalna
- "Nowiny Gliwickie"
- "Gazeta Miejska Gliwice Zabrze" (tygodnik bezpłatny)
- "Metro"
- "Dziennik Zachodni"
- "Gazeta Gliwicka" (bezpłatny tygodnik społeczno-kulturalny)
- "Gliwicki Magazyn Kulturalny"
- "Chemik" (miesięcznik naukowo-techniczny)
- "Miejski Serwis Informacyjny"
- "Łamigłówek Religijny" ( Ogólnopolski miesiecznik zadań umysłowych dla dzieci i młodzieży ukazujący się w latach 1992 – 2009, w tym w Gliwicach 1992 – 2002 ).
Gliwiczanie
- Richard Wetz, (1875-1935), kompozytor, dyrygent, pedagog i pisarz
- Arthur Silbergleit (1881-1943), pisarz
Miasta partnerskie
Lista miast partnerskich Gliwic:
Polityka
Gliwice są siedzibą komisji okręgu wyborczego w wyborach do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.
Wodny
Gliwice oraz Górnośląski Okręg Przemysłowy przez Kanał Gliwicki i dalej przez rzekę Odrę ma połączenie z zespołem portowym Szczecin-Świnoujście oraz z innymi europejskimi drogami wodnymi.
Nauka
Na terenie miasta znajduje się wiele instytutów naukowo-badawczych. Część z nich to samodzielne instytucje, część należy do sieci Polskiej Akademii Nauk, a część to jednostki badawcze Politechniki Śląskiej.
Inne drogi:
Samorząd i polityka
Samorząd miasta
Gliwice są miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Gliwicach 25 radnych. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym od 2010 roku jest Zygmunt Frankiewicz.
Komunikacja miejska
Komunikację miejską na terenie miasta organizuje KZK GOP.
Historia
Kalendarium:
Miasto przyłączono do Polski w 1945 roku. W latach 1945-1950 należało do województwa śląskiego. W latach 1950-1998 miasto należało do województwa katowickiego.
Bibliografia
- Adam Bednarski, Architektura jednorodzinnych zespołów mieszkaniowych w Gliwicach z lat 1919-1939, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2007
- Wolfgang Bukowski, Als wir jung in Gleiwitz waren..., Laumann-Verlag, Bülmen 1990
- Ewa Piotrowska-Andruszków, Historia Gliwic od XIII wieku do współczesności, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1993
- Gliwice. Zarys rozwoju miasta i okolicy, Andrzej Szefer (red.), Warszawa 1976
- Historia Gliwic, Jan Drabina (red.),Gliwice 1995
- Marek Gabzdyl, "Gliwice wczoraj, Gleiwitz gestern", Wydawnictwo "Wokół Nas", Gliwice 1994
- Jerzy Horwat, Gliwice w XVI wieku, Gliwice 1993
- Damian Recław, Gliwice w starej fotografii, Gliwice 2000
- Damian Recław, 90 lat Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1995
- Sebastian Różyński, Zarys dziejów piwowarstwa gliwickiego, Gliwice 2006
- Rudolf Schlegel, Gleiwitz – ein heimatliches Geschichtenbuch, Dülmen Verlag, Dülmen 1982
- Rudolf Schlegel, Gleiwitz in alter und neuer Zeit, Dülmen Verlag, Dülmen 1985
- Bogusław Tracz, Rok ostatni – rok pierwszy. Gliwice 1945, Gliwice 2004
- Bogusław Tracz, Pierwsza dekada. Gliwice 1945-1956, Gliwice 2006
- Bogusław Tracz, Druga dekada. Gliwice 1957-1970, Gliwice 2008
- Bogusław Tracz, Trzecia dekada. Gliwice 1971-1981, Instytut Pamięci Narodowej, Katowice 2009
- Jolanta Wnuk, Leszek Jodliński, Gliwickie witraże, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2007
- Żydzi gliwiccy, Bożena Kubit (red.), Gliwice 2006
- Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
Rejencja opolska Rejencja wrocławska
Bojków Brzezinka Czechowice Kopernik Ligota Zabrska Łabędy Obrońców Pokoju Ostropa Politechnika Sikornik Sośnica Stare Gliwice Szobiszowice Śródmieście Żwirki i Wigury Trynek Wilcze Gardło Wojska Polskiego Wójtowa Wieś Zatorze Żerniki Osiedla mieszkaniowe
Nazwa
Dawniej historycy, głównie niemieccy, wiązali pochodzenie nazwy Gliwice/Gleiwitz (pisane również dawniej: Glywice czy Glewitze; łac. Glivitium) od czeskiego pojęcia chlewa (oboczność g do h). Taką tezę postawił między innymi autor pierwszej monografii miasta niemiecki autor Beno Nietsche. Stąd można stwierdzić, że XIII-wieczna nazwa miejscowa została powiązania z czeskim pochodzeniem. Twierdzenie Beno Nietschego zostało zweryfikowane przez niemieckich i polskich językoznawców i zastąpione dwiema innymi koncepcjami:
Stacje wąskotorowe:
Lotniczy
W odległości do 100 km od Gliwic znajdują się trzy międzynarodowe porty lotnicze:
Drogi Wojewódzkie:
- Gliwickie Towarzystwo Koszykówki – klub koszykarski, grający obecnie w II lidze
Kluby footballu amerykańskiego:
Gliwicki dworzec kolejowy należy do największych dworców kolejowych Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, według kategoryzacji PKP oznaczony kategorią A.
Parki
- Park Bolesława Chrobrego
- Park Fryderyka Chopina
- Park Leśny
- Park Plac Grunwaldzki
- Park Starokozielski
- Park Szwajcaria
- Park Adama Mickiewicza
Kąpieliska
Baseny kryte
- Basen "Delfin"
- Basen "Olimpijczyk"
- Basen "Mewa"
- Basen "Neptun"
Inne
Turystyka
Amatorzy turystyki mogą na terenie Gliwic korzystać z pieszych szlaków turystycznych, rowerowych szlaków turystycznych lub ścieżek rowerowych.
Media
Telewizja
ITV Gliwice - miejska telewizja w Gliwicach
- 1276 – pierwsza wzmianka o mieście Gliwice
- 1430 – Gliwicami włada pretendent do tronu czeskiego książę Zygmunt Korybutowicz
- 1431
- 1557 – wydzierżawienie Państwa Gliwickego przez Fryderyka von Zetritz (Certycz)
- 1569 – wykupienie przez radę miejską od Fryderyka von Zetritz praw książęcych nad Państwem Gliwickim, zapewnia to Gliwicom prawa wolnego miasta królewskiego podległego koronie czeskiej
- 1587 – biskup wrocławski, Wyższy Starosta Śląska Andrzej von Jerin wydaje dokument w myśl którego obywatelami miasta Gliwice mogą być jedynie katolicy
- 1601 – pożar niszczy całe miasto wraz z przedmieściami
- 1626 – nieskuteczne oblężenie miasta przez protestanckich Duńczyków pod wodzą Ernsta von Mansfelda podczas wojny trzydziestoletniej.
- 1629 – nadanie nowego herbu miastu przez cesarza Ferdynanda II
- 1683 – przez miasto przeszły wojska króla Jana III Sobieskiego idące na odsiecz Wiednia, natomiast król zatrzymał się w klasztorze przy kościele Podwyższenia Krzyża Świętego
- 1711
- Gliwice sprzedały Krywald, Szywald i Żernicę
- pożar miasta
- 1742 – miasto w granicach Prus
- 1796 – uruchomienie pierwszego na kontynencie europejskim wielkiego pieca opalanego koksem w "Królewskiej Hucie" hrabiego Fryderyka Redena; (W Anglii używano pieców opalanych koksem już od 1709 r.)
- 1804 – ukończono budowę Kanału Kłodnickiego
- 1813
- 1826 – powstanie pierwszej drukarni w mieście
- 1845 – budowa dworca i linii kolejowej łączącej Gliwice z Opolem i Wrocławiem
- 1848 – powstanie huty "Hermina", obecna nazwa to "Huta Łabędy"
- 1851 – pierwszy bank w Gliwicach
- 1861 – rozpoczęcie pracy gazowni miejskiej
- 1868 – powstają Zakłady Huldschinsky'ego, w późniejszym okresie noszące nazwę "Huta 1-go Maja", a następnie "Huta Gliwice".
- 1880 – otwarcie Palmiarni Miejskiej
- 1894 – pierwsza konna linia tramwajowa w centrum miasta oraz parowa poza centrum
- 1898 – pierwsze w Europie tramwaje elektryczne z napędem na wszystkie cztery osie wożą pasażerów
- 1899 – teatr w Gliwicach rozpoczyna działalność
- 1905 – powstaje muzeum w Gliwicach
- 1912 – pracować zaczyna kopalnia "Gliwice"
- 1916 – nowo otwarta "Koksownia Gliwice" rozpoczyna produkcję
- 1921 – powstaje dom tekstylny "Seidenhaus" przy skrzyżowaniu ulicy Zwycięstwa z aleją Przyjaźni, za realizacje odpowiedzialny jest światowej sławy architekt modernistyczny Erich Mendelsohn.
- 20 marca – plebiscyt decydujący o przynależności państwowej regionu. 21,09% głosujących opowiada się za Polską. Mocą decyzji Rady Ambasadorów Gliwice pozostają w Rzeszy, lecz granica z Polską przebiega w odległości kilku kilometrów od śródmieścia.
- 1924 – z połączenia teatrów Gliwic, Zabrza i Bytomia powstaje Teatr Trzech Miast, który od 1927 roku zmienia nazwę na Teatr Górnośląski
- 1925 – początek pracy dwumasztowej radiostacji przy ulicy Radiowej
- 1927 – przyłączenie do Gliwic Ligoty Zabrskiej, Sośnicy, Wójtowej Wsi i Żernik
- 1928 – zbudowano hotel "Haus Oberschlesien" (pol. "Dom Górny Śląsk") – obecnie Urząd Miejski
- 1935 – zbudowano nową radiostację gliwicką przy ulicy Tarnogórskiej
- 1938 – ukończono budowę Kanału Gliwickiego
- 1939
- 1945
- 1951 – przyłączenie do Gliwic Starych Gliwic
- 1964 – przyłączenie do Gliwic Łabęd i Czechowic
- 1975 – przyłączenie do Gliwic Wilczego Gardła
- 1998
- 1999
- 2003
- 2005
- 2009
- 2010
- 2011
Gospodarka
W Gliwicach znajduje się fabryka General Motors Manufacturing Poland, w której produkowany jest obecnie model Astra IV, a także japońska fabryka produkująca katalizatory do silników diesla NGK Ceramics. W dzielnicy Łabędy mieszczą się Zakłady Mechanicze BUMAR-ŁABĘDY, produkujące czołgi PT-91 oraz maszyny budowlane. W Gliwicach mieści się także park technologiczny Technopark Gliwice oraz Podstrefa Gliwice – Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Na terenie Gliwic działa również jedna z największych kopalń węgla kamiennego w Europie – KWK Sośnica-Makoszowy. W mieście ma siedzibę największy polski producent i dystrybutor odczynników chemicznych POCH S.A. (dawniej Polskie Odczynniki Chemiczne).
Kluby futsalowe:
Autostrady:
Gliwice zajmują 17. miejsce na liście największych miast Polski według powierzchni, 18. miejsce na liście największych miast Polski według ludności, jest także 4. największym miastem województwa śląskiego według ludności.
Dworce:
Szlaki turystyczne
Znakowane:
Tramwaje
1 września 2009 roku zawieszono kursowanie linii 1 i 4 w Gliwicach na odcinku od zajezdni tramwajowej do pętli znajdującej się na terenie dzielnicy Wójtowa Wieś. Czynny jest wyłącznie odcinek od granic Gliwic do zajezdni tramwajowej w Gliwicach, na którym znajduje się jeden przystanek. Obecnie jest to najkrótszy czynny system tramwajowy w Polsce.
Miasto sąsiaduje z miastem Zabrze oraz powiatem gliwickim i tarnogórskim.
Stacje osobowe:
Poza tym na terenie miasta w dzielnicy Trynek znajduje się lotnisko sportowe Aeroklubu Gliwickiego.
Stacje towarowe:
Powierzchnia
- 1995 – 133,85 km²[]
- 2006 – 133,88 km²
Demografia
- Wykres liczby ludności Gliwic na przestrzeni ostatnich 140 lat
Największą populację Gliwice odnotowały w 1988 roku – według danych GUS 223 403 mieszkańców.
W mieście znajdują się również placówki oświatowe innego typu takie jak: szkoły sportowe, szkoły nauki języków obcych, centra kultury
Siedziba władz ziemskiego powiatu gliwickiego oraz kurii diecezji gliwickiej.